Ga direct naar

Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is
Vroege opsporing: beter voor mens, milieu en maatschappij
Betere toegang: innovatieve zorg met een duidelijke meerwaarde moet patiënten veel eerder bereiken
Geneesmiddelen als motor voor duurzame zorg

Eind 2025 wordt het tekort aan zorgprofessionals geschat op 100.000 tot 135.000, oplopend tot 266.000 tot zelfs 386.000 in 2034.² Tegelijkertijd vallen jaarlijks 400.000 tot 450.000 mensen langdurig uit, vooral door psychische klachten en chronische aandoeningen.³ De vergrijzing versterkt deze druk: de zorgvraag stijgt, terwijl het arbeidspotentieel afneemt.¹

Daarbovenop komt dat er in de komende jaren meer geld naar defensie gaat vanwege de hogere NAVO-norm.⁴ Dat betekent: scherpere keuzes voor andere budgetten, zoals de zorg. Juist daarom is het belangrijk om nu te investeren in wat werkt.

Een belangrijke kans ligt in het beter toepassen van bestaande innovatie. Internationaal is bewezen dat het volgen van actuele behandelrichtlijnen – ook wel Guideline Directed Medical Treatment (GDMT) genoemd; zorgt voor minder complicaties, minder ziekenhuisopnames, betere gezondheid⁵en leidt mogelijk tot minder uitval op de werkvloer.

In aanloop naar de verkiezingen van oktober 2025 roepen wij op tot slimme, duurzame keuzes. Niet alleen om de zorg overeind te houden, maar om gezondheid echt centraal te stellen.

Daarom delen we vier visies op duurzame zorg, voor patiënten van vandaag, morgen en overmorgen:

1. Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is: preventie van (chronische) ziekte verlaagt kosten, vergroot het sociaaleconomisch rendement en verlicht de druk op zorg.⁶

2. Stel vroegdiagnostiek centraal: eerder diagnosticeren is beter voor patiënten, beter voor de portemonnee van Nederland en beter voor het milieu – wat op zichzelf weer chronische ziekte helpt voorkomen.⁷

3. Versnel toegang tot bewezen innovatieve zorg: zorginnovaties met duidelijke meerwaarde moeten patiënten veel eerder bereiken.

4. Medicijnen zijn een noodzakelijke innovatie: om de zorg betaalbaar en beschikbaar te houden.

De voorbeelden en cijfers hieronder laten zien dat het anders kan. Door in te zetten op preventie, vroege opsporing, snellere toegang tot bewezen innovaties en gerichte aandacht voor zeldzame ziekten, maken we de zorg niet alleen toekomstbestendiger – maar ook menselijker, betaalbaarder en eerlijker. Voor mensen met een zeldzame ziekte zijn de uitdagingen vaak nog groter: de diagnose duurt langer, passende zorg is minder beschikbaar en de toegang tot nieuwe behandelingen verloopt nóg trager. Daarom pleiten wij voor een toekomstbestendig Nationaal Plan voor Zeldzame Ziekten, met aandacht voor diagnostiek, toegang en ondersteuning. Lees meer over dit plan.

Bijna 60 procent van de Nederlandse volwassenen heeft een c hronische aandoening.⁸ Gezondheidsverschillen spelen daarbij een grote rol: diabetes type 2 komt tot vijf keer vaker voor bij lager opgeleiden, vrouwen sterven vaker aan hartfalen, en mensen in armoede hebben vaker hart- en vaatziekten.⁹De economische impact is fors. Alleen al diabetes kostte in 2016 ruim 6,8 miljard euro.¹⁰ Toch blijft preventie een ondergeschoven kindje, terwijl juist dát de ruggengraat van de zorg zou moeten zijn. Investeren in leefstijl, begeleiding en gezondere keuzes loont – maatschappelijk én financieel.

Preventie is meer dan ziekte voorkomen. Het voorkomt ook complicaties en onnodige zorg. Maar bewezen betere behandelingen worden vaak laat doorgevoerd. In 2024 kreeg slechts 24 procent van de diabetes type 2 patiënten met hoog risico op chronisch nierschade de aanbevolen zorg.¹¹ Anderhalf jaar later is er nauwelijks vooruitgang, als die er al is. Innovaties blijven hangen door kostenbewustzijn, ten koste van patiënten. Duidelijker inzicht in opbrengsten is nodig om betere zorg sneller de standaard te maken.

COPD illustreert dit scherp: 600.000 Nederlanders lijden eraan, jaarlijks belanden 30.000 mensen in het ziekenhuis en overlijden er 10.000.¹² Een bewezen aanpak, ontwikkeld door Long Alliantie Nederland, kan ziekenhuisopnamedagen door longaanvallen met COPD met 25 procent verminderen. Toch wordt deze aanpak nog beperkt toegepast – terwijl dit in potentie duizenden opnamedagen per jaar zou kunnen schelen.¹³

Op dit moment hebben Nederlandse patiënten minder kans om de best mogelijke behandeling voor hun ziekte te krijgen in vergelijking met patiënten in andere Europese landen. Dat heeft allerlei oorzaken.

Eén op de tien Nederlanders krijgt te maken met chronische nierschade, een onomkeerbare aandoening die vaak te laat wordt ontdekt.¹⁴ Slechts de helft van de patiënten weet ervan. Jaarlijks belanden zo’n 6.200¹⁵ patiënten in dialyse en ondergaan ruim 1.100¹⁶ een niertransplantatie.

Dialyse is zwaar én duur: tot 120.000 euro per patiënt per jaar. Ook de milieubelasting is hoog, met wereldwijd 160 miljard liter waterverbruik en 900.000 ton plastic afval per jaar.¹⁷ Terwijl vroege opsporing juist complicaties voorkomt, de kwaliteit van leven verbetert en zorgkosten verlaagt.

Bovendien is eerder behandelen goedkoper, en is bevolkingsonderzoek onder risicogroepen aantoonbaar kosteneffectief. Maak daarom haast met de uitbreiding van goed gerichte bevolkingsonderzoekprogramma’s.

Er lopen al veelbelovende initiatieven. In Breda loopt het project IkTest, waarin mensen thuis worden getest op boezemfibrilleren en nierschade. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een screeningsprogramma voor longkanker. Het Erasmus MC onderzoekt binnen het Europese PINPOINT-project¹⁸ hoe AI kan helpen longkanker eerder op te sporen. De technologie is er. De inzichten ook.

Lees hier meer over de impact van chronische nierschade en het belang van vroege diagnose

Medicijnen tegen chronische longziekten, kanker en diabetes kunnen zorguitkomsten fundamenteel verbeteren én het zorgsysteem ontlasten. Het arbeidsbesparende potentieel is groot. Vroege behandeling kan in tien jaar tijd 87.000 hartaanvallen, 31.000 ziekenhuisopnames door hartfalen en 9.300 beroertes voorkomen, goed voor een besparing van 660 miljoen euro.¹⁹

Toegang tot nieuwe behandelingen is een groot probleem. De balans tussen betaalbaarheid en toegankelijkheid is doorgeslagen richting kostenbeheersing. Nieuwe geneesmiddelen doen er gemiddeld 795 dagen over voordat ze worden vergoed.²⁰ Slechts 44 procent van de in Europa goedgekeurde kankermedicatie wordt in Nederland vergoed; in de praktijk wordt zelfs maar 39 procent daadwerkelijk ingezet.²¹ Daarmee wijkt de Nederlandse standaardzorg steeds vaker af van andere Europese landen, met nadelige gevolgen voor patiënten én innovatie.

Andere landen laten zien dat snelle toegang en zorgvuldige beoordeling prima samen kunnen gaan. Minister Agema heeft waardevolle voorstellen gedaan, zoals fast track-procedures, parallelle beoordelingen en een opdracht aan het Zorginstituut om te komen tot het Toekomstbestendig Stelsel Geneesmiddelen (TSG), dat in april 2025 is opgeleverd.²²

Op dit moment hebben Nederlandse patiënten minder kans om de best mogelijke behandeling voor hun ziekte te krijgen in vergelijking met patiënten in andere Europese landen. Dat heeft allerlei oorzaken. Ten eerste wil Nederland weten welke waarde nieuwe medicijnen hebben ten opzichte van de huidige behandeling. Dat is heel belangrijk: niemand wil dat zorg vergoed wordt die het niet waard is. Maar deze beoordeling kost wel tijd.

Wij pleiten voor een aanvullende maatregel: een overbruggingsvergoeding. Daarmee krijgen patiënten al toegang tot bewezen effectieve behandelingen zodra het Zorginstituut de stand van wetenschap en praktijk heeft vastgesteld, nog vóór afronding van prijsonderhandelingen. Dat verkort de wachttijd, verbetert de zorguitkomsten en houdt de betaalbaarheid in beeld.

Het geneesmiddelenbudget beslaat slechts 5,6 procent van de totale zorgbegroting²³ en blijft al jaren stabiel – zeker in verhouding tot de groeiende zorgkosten als geheel. Tegelijkertijd neemt het maatschappelijke rendement van innovatieve geneesmiddelen zichtbaar toe.

Geneesmiddelen vormen bovendien het enige onderdeel van de zorg waarvoor onafhankelijke en wetenschappelijk onderbouwde kosten-batenanalyses beschikbaar zijn.

Toch bereiken bewezen zorginnovaties patiënten vaak (veel) te laat. Dat vertraagt betere uitkomsten en versterkt een vicieuze cirkel van stijgende zorgkosten, toenemende werkdruk, personeelsuitval, milieubelasting en verlies van maatschappelijk kapitaal. Dat kunnen we ons niet permitteren.

Onze missie: het transformeren van de levens van mensen die getroffen zijn door zeldzame ziekten

Bronnen

¹ Uitstroom in de zorg – wie verlaat de sector? (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

² FNV Zorg & Welzijn (2024); ABF Research/RegioPlus (2024); Zorgwelzijn.nl (2025); Ministerie van VWS (2025). (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

³ Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en het UWV. (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

⁴Dutch government supports NATO spending target of 2% GDP (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

⁵Walia, H., Sinha, A., Kaul, P., & Bandyopadhyay, D. (2022). Cost-effectiveness of guideline-directed medical therapy in the management of heart failure with reduced ejection fraction. Clinical Evidence Review, 17(1), CER17. https://doi.org/10.2217/cer-2021-0118 (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

⁶ World Health Organization. (2019). Promoting health, preventing disease: Is there an economic case? Policy summary 6. WHO Regional Office for Europe. link (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

⁷Reuters. (2024, 20 februari). Why prevention is the best medicine for our ailing health system. link (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

⁸ Chronische aandoeningen en multimorbiditeit – leeftijd en geslacht (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

⁹ Sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV) – Pharos (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁰ Sociaal-economische gezondheidsverschillen (SEGV) – Pharos (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹¹ Djigo, R. K., Turakhia, M. P., Mendu, M. L., Goldhaber-Fiebert, J. D., Lin, J., Li, Y., & Pavlick, M. (2024). Evaluation of chronic kidney disease screening among US adults with type 2 diabetes. JAMA Network Open, 7(6), e2418770. https://doi.org/10.1001/jamanetworkopen.2024.18770 (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹² Zorgpad Kwaliteitsstandaard COPD-longaanval met ziekenhuisopname (PDF) (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹³ Nascholingsmagazine Longziekten 2020 (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁴Feiten en cijfers over nieren – Nierstichting (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁵ Doorbraak in behandeling van patiënten met nierfalen – UMC Utrecht (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁶ Aantal niertransplantaties piekt – ongezonde VS is onze toekomst (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁷ PMC – artikel (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁸ Aidence – PinPoint (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

¹⁹ Brown S. et al. IMPACT CKD: Holistic Disease Model Projecting 10-Year Population Burdens. (Geraadpleegd op 4 juli 2025)

²⁰Kamerbrief over continuering van de sluis voor zes geneesmiddelen (Geraadpleegd op 25 juli 2025)

²¹ IHE Comparator Report on Cancer in Europe 2025 – HollandBIO (Geraadpleegd op 25 juli 2025)

²²Advies toekomstbestendig stelsel geneesmiddelen – Zorginstituut Nederland (Geraadpleegd op 25 juli 2025)

²³ Medicijnmythes – Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen (Geraadpleegd op 25 juli 2025)

Samen toewerken naar duurzaam toegankelijke en betaalbare zorg

Ga direct naar

Daarbovenop komt dat er in de komende jaren meer geld naar defensie gaat vanwege de hogere NAVO-norm.⁴ Dat betekent: scherpere keuzes voor andere budgetten, zoals de zorg. Juist daarom is het belangrijk om nu te investeren in wat werkt.

In aanloop naar de verkiezingen van oktober 2025 roepen wij op tot slimme, duurzame keuzes. Niet alleen om de zorg overeind te houden, maar om gezondheid echt centraal te stellen.

Daarom delen we vier visies op duurzame zorg, voor patiënten van vandaag, morgen en overmorgen:

1. Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is: preventie van (chronische) ziekte verlaagt kosten, vergroot het sociaaleconomisch rendement en verlicht de druk op zorg.⁶

2. Stel vroegdiagnostiek centraal: eerder diagnosticeren is beter voor patiënten, beter voor de portemonnee van Nederland en beter voor het milieu – wat op zichzelf weer chronische ziekte helpt voorkomen.⁷

3. Versnel toegang tot bewezen innovatieve zorg: zorginnovaties met duidelijke meerwaarde moeten patiënten veel eerder bereiken.

4. Medicijnen zijn een noodzakelijke innovatie: om de zorg betaalbaar en beschikbaar te houden.

Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is

Toegang tot innovatie

Vroege opsporing: beter voor mens, milieu en maatschappij

Eén op de tien Nederlanders krijgt te maken met chronische nierschade, een onomkeerbare aandoening die vaak te laat wordt ontdekt.¹⁴ Slechts de helft van de patiënten weet ervan. Jaarlijks belanden zo’n 6.200¹⁵ patiënten in dialyse en ondergaan ruim 1.100¹⁶ een niertransplantatie.

Dialyse is zwaar én duur: tot 120.000 euro per patiënt per jaar. Ook de milieubelasting is hoog, met wereldwijd 160 miljard liter waterverbruik en 900.000 ton plastic afval per jaar.¹⁷ Terwijl vroege opsporing juist complicaties voorkomt, de kwaliteit van leven verbetert en zorgkosten verlaagt.

Bovendien is eerder behandelen goedkoper, en is bevolkingsonderzoek onder risicogroepen aantoonbaar kosteneffectief. Maak daarom haast met de uitbreiding van goed gerichte bevolkingsonderzoekprogramma’s.

Betere toegang: innovatieve zorg met een duidelijke meerwaarde moet patiënten veel eerder bereiken

Toegang verbreden

Geneesmiddelen als motor voor duurzame zorg

Duurzame én slimme zorginnovaties

Het geneesmiddelenbudget beslaat slechts 5,6 procent van de totale zorgbegroting²³ en blijft al jaren stabiel – zeker in verhouding tot de groeiende zorgkosten als geheel. Tegelijkertijd neemt het maatschappelijke rendement van innovatieve geneesmiddelen zichtbaar toe.

Geneesmiddelen vormen bovendien het enige onderdeel van de zorg waarvoor onafhankelijke en wetenschappelijk onderbouwde kosten-batenanalyses beschikbaar zijn.

Toch bereiken bewezen zorginnovaties patiënten vaak (veel) te laat. Dat vertraagt betere uitkomsten en versterkt een vicieuze cirkel van stijgende zorgkosten, toenemende werkdruk, personeelsuitval, milieubelasting en verlies van maatschappelijk kapitaal. Dat kunnen we ons niet permitteren.

Bronnen

Samen toewerken naar duurzaam toegankelijke en betaalbare zorg

Ga direct naar

Daarbovenop komt dat er in de komende jaren meer geld naar defensie gaat vanwege de hogere NAVO-norm.4 Dat betekent: scherpere keuzes voor andere budgetten, zoals de zorg. Juist daarom is het belangrijk om nu te investeren in wat werkt.

In aanloop naar de verkiezingen van oktober 2025 roepen wij op tot slimme, duurzame keuzes. Niet alleen om de zorg overeind te houden, maar om gezondheid echt centraal te stellen.

Daarom delen we vier visies op duurzame zorg, voor patiënten van vandaag, morgen en overmorgen:

1. Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is: preventie van (chronische) ziekte verlaagt kosten, vergroot het sociaaleconomisch rendement en verlicht de druk op zorg.6

2. Stel vroegdiagnostiek centraal: eerder diagnosticeren is beter voor patiënten, beter voor de portemonnee van Nederland en beter voor het milieu – wat op zichzelf weer chronische ziekte helpt voorkomen.7

3. Versnel toegang tot bewezen innovatieve zorg: zorginnovaties met duidelijke meerwaarde moeten patiënten veel eerder bereiken.

4. Medicijnen zijn een noodzakelijke innovatie: om de zorg betaalbaar en beschikbaar te houden.

Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is

Toegang tot innovatie

Vroege opsporing: beter voor mens, milieu en maatschappij

Eén op de tien Nederlanders krijgt te maken met chronische nierschade, een onomkeerbare aandoening die vaak te laat wordt ontdekt.14 Slechts de helft van de patiënten weet ervan. Jaarlijks belanden zo’n 6.20015 patiënten in dialyse en ondergaan ruim 1.10016 een niertransplantatie.

Dialyse is zwaar én duur: tot 120.000 euro per patiënt per jaar. Ook de milieubelasting is hoog, met wereldwijd 160 miljard liter waterverbruik en 900.000 ton plastic afval per jaar.17 Terwijl vroege opsporing juist complicaties voorkomt, de kwaliteit van leven verbetert en zorgkosten verlaagt.

Bovendien is eerder behandelen goedkoper, en is bevolkingsonderzoek onder risicogroepen aantoonbaar kosteneffectief. Maak daarom haast met de uitbreiding van goed gerichte bevolkingsonderzoekprogramma’s.

Betere toegang: innovatieve zorg met een duidelijke meerwaarde moet patiënten veel eerder bereiken

Toegang verbreden

Geneesmiddelen als motor voor duurzame zorg

Duurzame én slimme zorginnovaties

Het geneesmiddelenbudget beslaat slechts 5,6 procent van de totale zorgbegroting23 en blijft al jaren stabiel – zeker in verhouding tot de groeiende zorgkosten als geheel. Tegelijkertijd neemt het maatschappelijke rendement van innovatieve geneesmiddelen zichtbaar toe.

Geneesmiddelen vormen bovendien het enige onderdeel van de zorg waarvoor onafhankelijke en wetenschappelijk onderbouwde kosten-batenanalyses beschikbaar zijn.

Toch bereiken bewezen zorginnovaties patiënten vaak (veel) te laat. Dat vertraagt betere uitkomsten en versterkt een vicieuze cirkel van stijgende zorgkosten, toenemende werkdruk, personeelsuitval, milieubelasting en verlies van maatschappelijk kapitaal. Dat kunnen we ons niet permitteren.

Bronnen

Daarbovenop komt dat er in de komende jaren meer geld naar defensie gaat vanwege de hogere NAVO-norm.⁴ Dat betekent: scherpere keuzes voor andere budgetten, zoals de zorg. Juist daarom is het belangrijk om nu te investeren in wat werkt.

1. Behandeling van ziekte is zorg die per definitie te laat is: preventie van (chronische) ziekte verlaagt kosten, vergroot het sociaaleconomisch rendement en verlicht de druk op zorg.⁶

2. Stel vroegdiagnostiek centraal: eerder diagnosticeren is beter voor patiënten, beter voor de portemonnee van Nederland en beter voor het milieu – wat op zichzelf weer chronische ziekte helpt voorkomen.⁷

Eén op de tien Nederlanders krijgt te maken met chronische nierschade, een onomkeerbare aandoening die vaak te laat wordt ontdekt.¹⁴ Slechts de helft van de patiënten weet ervan. Jaarlijks belanden zo’n 6.200¹⁵ patiënten in dialyse en ondergaan ruim 1.100¹⁶ een niertransplantatie.

Het geneesmiddelenbudget beslaat slechts 5,6 procent van de totale zorgbegroting²³ en blijft al jaren stabiel – zeker in verhouding tot de groeiende zorgkosten als geheel. Tegelijkertijd neemt het maatschappelijke rendement van innovatieve geneesmiddelen zichtbaar toe.