Onderzoek met kunstmatige intelligentie (AI) naar eerdere diagnose longkanker
In 2022 kregen 13.354 mensen in Nederland de diagnose longkanker.1 Bij meer dan 70 procent van de mensen werd de ziekte pas in een laat stadium gediagnosticeerd, wanneer genezing vaak niet meer mogelijk is.2 Slechts één op de vier mensen bij wie longkanker wordt vastgesteld is vijf jaar na de diagnose nog in leven. Longkanker geeft namelijk weinig of geen klachten wanneer het niet is uitgezaaid naar andere organen.
Sterfte door longkanker terugdringen kan door diagnose te vervroegen. Wanneer longkanker in het eerste stadium wordt ontdekt is 60 procent van de patiënten na vijf jaar nog in leven.3
AstraZeneca zet zich in voor twee routes om longkanker eerder op te sporen en patiënten een grotere kans op genezing te geven: het ondersteunen van de implementatie van bevolkingsonderzoek en het inzetten van innovatieve technologiën die helpen bij vroege opsporing door detectie.
Sinds 2021 werken we samen met techpartner Deephealth, voorheen Aidence. Inmiddels wordt aan 14 ziekenhuizen in heel Europa een softwareoplossing geleverd die radiologen en longartsen ondersteunt om zogeheten incidentele long nodules (incidental pulmonary nodules of IPN) op te sporen. IPN zijn afwijkingen in de longen. De meeste IPN zijn goedaardig, maar sommigen kunnen zich ontwikkelen tot longkanker. Door deze te detecteren, te analyseren en waar nodig verder te onderzoeken, kan longkanker al in een vroeg stadium behandeld worden.
Het onderzoek naar de toegevoegde waarde van de software om IPN op te sporen heet PINPOINT. De PINPOINT-onderzoeksgroep staat onder leiding van prof. dr. Joachim Aerts, longarts, en dr. Jan-Jaap Visser, radioloog, in het Erasmus MC te Rotterdam.
AI ondersteunt de radioloog bij opsporing
IPN kunnen bij toeval worden gevonden. Bijvoorbeeld wanneer de longen bekeken worden met behulp van CT-scans die verricht zijn om een andere reden dan om longafwijkingen te detecteren. Bijvoorbeeld in het geval dat er een CT-scan gemaakt wordt van de borstkas om het hart in beeld te brengen en er een afwijking op de long gevonden wordt. IPN kunnen over het hoofd gezien worden, verkeerd geïnterpreteerd worden of niet op de juiste manier worden opgevolgd. AI kijkt mee met de radioloog, beoordeelt de IPN en leert van de resultaten. Zo ontstaat steeds preciezere diagnostiek.
Met het PINPOINT-project onderzoeken we het gebruik van AI-software in de zorg en helpen we artsen om sneller en nauwkeuriger te diagnosticeren. Zo kunnen we patiënten eerder de best mogelijke behandeling leveren. We kijken nu naar longkanker, maar deze technologie is ook in te zetten bij bijvoorbeeld (aangeboren) hartschade en andere chronische (long)ziekten.
Betere samenwerking
De PINPOINT-onderzoeksgroep ondersteunt met ondersteuning van AstraZeneca de samenwerking tussen de ziekenhuizen en Deephealth, waaronder de ontwikkeling van een zorgprotocol om de vroege opsporing en behandeling van longkanker te optimaliseren.
Door CT-scans die al gemaakt zijn te analyseren op IPN kunnen we nu longkanker opsporen. Zo geven we mensen meer kans op overleving. Maar we willen de zorg én patiënten niet onnodig belasten, bijvoorbeeld door onschuldige IPN te onderzoeken en te behandelen. Tegelijkertijd willen we begrijpen welke IPN geen aanvullend onderzoek vereisen. We moeten bewijzen dat deze manier van diagnosticeren beter is voor patiënten, voor de toekomstbestendigheid van zorg en zelfs voor het milieu. AI heeft bijvoorbeeld veel stroom nodig en we willen de milieuvoetafdruk van zorg juist verlagen.
PINPOINT
Binnen PINPOINT hebben we sub-studies. Allereerst loopt de PINPOINT-pilot, in 14 ziekenhuizen in 6 landen. Hierin wordt gekeken naar de implementatie van de software en naar de uniforme opvolging van patiënten. In het vervolgproject kijken we eerst retrospectief naar het aantal IPN en de hoeveelheid longkankerdiagnoses die daaruit zijn voortgevloeid. Dit is nodig om vervolgens de impact van de inzet van deze AI vast te stellen. Dat doen we in Pinpoint-prospectief. In deze studie kijken we naar de klinische impact, kosteneffectiviteit en milieu-impact. De eerste uitkomsten van dit onderzoek worden in het tweede kwartaal van 2026 verwacht.
Bevolkingsonderzoek longkanker
Naast PINPOINT maakt AstraZeneca zich hard voor een bevolkingsonderzoek longkanker. Onderzoek laat zien dat screening van risicogroepen werkt. Eén van die studies is de NELSON-studie. Hierin zijn ruim 15.000 mensen uitgenodigd die gedurende meer dan 25 jaar minstens vijftien sigaretten per dag hadden gerookt, of minstens dertig jaar meer dan tien sigaretten per dag. Werd op de CT-scans een afwijking gevonden die op longkanker wees, dan volgde verwijzing naar de longarts en zo nodig een behandeling. Bij de deelnemers die de CT-scans kregen, werden, zoals verwacht, meer longtumoren opgespoord én in een eerder stadium. Daarmee is een significant verschil in de longkankersterfte bewezen.
Vroege opsporing van longkanker is heel erg belangrijk – voor patiënten, hun naasten én voor de samenleving. Screening, zowel via bevolkingsonderzoek als via het adequaat detecteren en opvolgen van IPN, kan het verschil maken tussen leven en dood. Want hoe eerder longkanker wordt ontdekt, hoe groter de kans op een effectieve behandeling. Als medicijnbedrijf willen we kanker als doodsoorzaak de wereld uithelpen. Vroegere opsporing is de sleutel
In 2024 deelden verschillende experts hun perspectief op bevolkingsonderzoek naar longkanker – over het belang, de uitdagingen en wat er nodig is om dit van de grond te krijgen.
Eind maart bracht de Gezondheidsraad een advies uit over longkankerscreening. Daarin verzoekt de Gezondheidsraad om verdere uitwerking van hoe een eventueel bevolkingsonderzoek in Nederland eruit zou kunnen zien.
Bronnen:
1. https://kankeratlas.iknl.nl/
2. de Koning, H. J., van der Aalst, C. M., de Jong, P. A., Scholten, E. T., Nackaerts, K., Heuvelmans, M. A., ... & Oudkerk, M. (2020). Reduced lung-cancer mortality with volume CT screening in a randomized trial. The New England Journal of Medicine, 382(6), 503–513. https://doi.org/10.1056/NEJMoa1911793
3. Luyendijk M, Visser O, Blommestein HM, et al. Changes in survival in de novo metastatic cancer in an era of new medicines, J Natl Cancer Inst 2023;115:628-35.
NL-15911/ prod.05.2025