Toegang versnellen
Nederlandse patiënten wachten onnodig lang op toegang tot wetenschappelijk bewezen innovatie. Daarom pleiten wij voor het slimmer maken van toegangsprocedures. Net als in andere Europese landen. Goed voor patiënten, zonder de betaalbaarheid van zorg te bedreigen.
Op dit moment hebben Nederlandse patiënten minder kans om de best mogelijke behandeling voor hun ziekte te krijgen in vergelijking met patiënten in andere Europese landen. Uit de Patients W.A.I.T. Indicator (gefinancierd door de Europese brancheorganisatie EFPIA, 2026) blijkt dat slechts 41 procent van de in Europa goedgekeurde behandelingen tegen kanker in Nederland vergoed wordt. Daarmee loopt Nederland flink achter bij Europese buurlanden en staan we op plek 22 van 27.
Dat signaal staat niet op zichzelf: uit verschillende analyses van de Vereniging Innovatieve Geneesmiddelen, eerdere analyses van EFPIA en van het Zorginstituut zelf blijkt keer op keer dat Nederlandse patiënten lang moeten wachten op innovatieve behandelingen. De wachttijd is inmiddels opgelopen tot gemiddeld 650 tot 795 dagen.1
Het toegangssysteem werkt niet meer voor patiënten. Daarom pleiten wij al langer voor het verslimmen van de toegangsprocedure. Dat betekent dat patiënten direct na de toets van het Zorginstituut toegang tot innovatieve medicijnen krijgen.
Verrekenen in plaats van wachten
Nederlandse patiënten moeten lang wachten op toegang tot innovatieve medicijnen. Beschikbare wetenschappelijke doorbraken, die het verschil kunnen maken tussen leven en dood. De waarde en effectiviteit van deze medicijnen is al bewezen, gezien de toelating van het geneesmiddel door EMA. Daarom hebben patiënten in veel andere Europese landen wél toegang.
We zijn blij met de aankondiging van de minister van Volksgezondheid om het systeem van medicijntoegang te verbeteren. Want als we op oude voet doorgaan zal het alleen maar langer duren voor patiënten profiteren van wetenschappelijk bewezen innovatie. Er moeten méér medicijnen getoetst worden en dossiers worden steeds complexer. Medicijnen worden specifieker en persoonlijker en de patiëntpopulaties kleiner. Dat maakt de beoordeling ingewikkelder.
Daarom pleiten wij voor het slimmer maken van toegangsprocedures. Goed voor patiënten, zonder de betaalbaarheid van zorg te bedreigen.
Hoe verslimmen?
Wanneer een potentieel medicijn zich in het lab bewezen heeft, wordt het getest in zogeheten klinisch onderzoek. Uit dat onderzoek volgt een dossier dat beoordeeld wordt door de Europese Medicijn Autoriteit (EMA). Dankzij de Horizonscan is het mogelijk om al voor het eindoordeel van EMA een afweging te maken over de verwachte meerwaarde van een medicijn en de onvervulde medische noodzaak voor patiënten. Hiertoe is samenwerking van de overheid met experts van groot belang: medisch specialisten, (ziekenhuis)apothekers, vertegenwoordigers van zorgverzekeraars en patiënten-vertegenwoordigers.
Nadat EMA een middel veilig en effectief heeft bevonden, start het vergoedingsproces in Nederland. Vanaf dit moment dat het Zorginstituut de meerwaarde bepaalt zouden ook Nederlandse patiënten met dit middel behandeld moeten kunnen worden. Dat is nu niet het geval.
Klik op het plaatje voor de hele infographic
Voorstander van de Sluis én van eerdere toegang. En dat kan!
Wanneer de voorspelde totale kosten boven een bepaalde grens uitkomen wordt een medicijn in de zogeheten Sluis geplaatst. Wanneer een medicijn in de Sluis wordt geplaatst, bestaat het vergoedingsproces uit twee stappen: tijdens de eerste stap beoordeelt het Zorginstituut wat we in Nederland voor de innovatie per patiënt willen betalen (en voor welke patiënten) en wat de totale budgetimpact in Nederland zal zijn. Dit is de basis voor de tweede stap: de daarop volgende prijsonderhandeling tussen het Ministerie van Volksgezondheid en de fabrikant.
Wij zijn een groot voorstander van een onafhankelijke kosten-batenanalyse (HTA of health technology assessment) om de kosteneffectiviteit van nieuwe behandelingen in de zorg te beoordelen. Door de beoordeling van het Zorginstituut weten we wat de toegevoegde waarde is van medicijnen – iets dat we van meer dan 90 procent van de zorgkosten niet weten, omdat dit soort kostenbaten-analyses alleen gedaan wordt bij farmaceutische zorg. Ook weten we door de Sluis zeker dat medicijnen een maatschappelijk aanvaardbare prijs hebben.
Echter, na de meerwaarde-toets hebben patiënten nog steeds geen toegang tot het middel. Dat moet anders.
Hoe kan het ook?
Nu zijn de Nederlandse procedures sequentieel: éérst een kostenbaten-analyse, dan een onderhandeling en dáárna pas toegang. Europese voorbeelden laten zien dat het mogelijk is om én te zorgen voor directe patiëntentoegang én een zorgvuldige kostenbaten-analyse uit te voeren om tot maatschappelijke verantwoorde prijzen te komen.
AstraZeneca pleit daarom voor het verslimmen van deze procedures. Direct na een positief advies van het Zorginstituut toegang voor patiënten, met een zogeheten overbruggingsvergoeding. Net als bijvoorbeeld in Frankrijk, Zwitserland en Duitsland. Hoe? Laat patiënten niet wachten op de prijsonderhandeling. Na het sluiten van de uiteindelijke overeenkomst kunnen immers, net als in Frankrijk, de kosten worden verrekend. Hiervoor hoeven geen extra financiële risico’s te worden genomen.
In ons visiedocument schetsen we hoe deze oplossing eruit zou kunnen zien. >>
Gezondheidswinst vanaf dag 1
De slechte toegang tot nieuwe behandelopties in Nederland kost levenskwaliteit en levensjaren. Dat ervaren artsen en patiënten aan den lijve, en het werd in 2023 bevestigd door onderzoek van Equalis2, gemaakt in opdracht van het Zorginstituut. Om dieper in te gaan op onze oplossingen schreef Martijn Bax, algemeen directeur van AstraZeneca Nederland een drietal columns voor zorgmagazine Skipr hoe toegang voor Nederlandse patiënten achterloopt bij de behandelmogelijkheden in andere Europese landen, en wat mogelijke oplossingen zijn:
Directe toegang betekent gezondheidswinst vanaf dag 1. Bedrijven en overheid moeten samen de mitsen en maren van de kosten van innovatieve medicijnen oplossen, maar niet langer ten koste van tijd van leven
Bij alles wat we doen staan patiënten en hun naasten centraal. Onze innovatie en onze ontdekkingen moeten de medische praktijk steeds verder verbeteren zodat de manier waarop ziekte wordt behandeld en leven met een ernstige (chronische) ziekte dragelijker wordt. We werken samen met artsen, patiëntenorganisaties, onderzoekers en zorgverzekeraars aan nieuwe standaarden voor screening, diagnostiek en behandeling. Daarom blijven we ons uitspreken voor het verbeteren van medicijntoegang voor patiënten.
Veeva: NL-15634/prod.03.2025