Wat is astma?
-
Astma
- Feiten Astma
- Leven met Astma
- Behandeling Astma
- Astma
Astma is een chronische ziekte van de luchtwegen waar 5 op de 100 mensen last van hebben. Bij kinderen is dit aantal hoger en neemt toe.
Astma wordt gekenmerkt door aanvallen van buiten adem zijn, een beklemmend gevoel op de borst, piepende ademhaling en hoesten. Deze klachten komen doordat de luchtwegen vernauwd en ontstoken zijn. De luchtwegen van mensen met astma zijn gevoeliger, raken snel geprikkeld en veel astmapatiënten hebben ook last van allergieën. Sommige mensen hebben voortdurend klachten en anderen hebben tussen de aanvallen in geen luchtwegklachten.
Op de website www.astmaaltijdanders.nl treft u meer informatie over astma en kunt u interactie met lotgenoten aangaan.
Hoe krijg je astma?
Astma kan op elke leeftijd ontstaan. Waarom sommige mensen deze ziekte wel en andere deze niet hebben is niet bekend.
- Artsen weten echter dat astma soms een erfelijke aandoening is.
- Astma aanvallen kunnen veroorzaakt worden door veel verschillende prikkels. Voorbeelden hiervan zijn koude lucht, zware inspanning en stress.
- Deze prikkels kunnen ook "allergenen" zijn. Allergenen zijn stoffen die aanwezig zijn in de omgeving en die allergische reacties kunnen opwekken.
- Voorbeelden van allergenen zijn pollen, huidschilfers van dieren, huisstof, milieuvervuiling, bepaalde voedingsstoffen, parfum en sigarettenrook.
- Allergenen zorgen ervoor dat de slijmvliezen van de luchtwegen opzwellen en ontstoken raken. Er wordt extra slijm geproduceerd en de spieren van de luchtwegen trekken zich samen. Er is dan minder ruimte waardoor de lucht in en uit kan stromen.
- Aanvallen kunnen vaker voorkomen of ernstiger zijn bij mensen die een luchtweginfectie hebben.
Hoe ernstig is astma?
Astma is over het algemeen goed te behandelen. Medicijnen kunnen de klachten onder controle houden en voorkomen dat de astma erger wordt. Astma heeft echter gevolgen voor de kwaliteit van leven omdat aanvallen onprettig en beangstigend kunnen zijn en de dagelijkse aktiviteiten kunnen beperken. Terwijl de meeste patiënten ermee leren leven en hun aandoening goed kunnen behandelen, kan het voor sommige ook invaliderend zijn. In uitzonderlijke gevallen kan astma levensbedreigend worden, vooral als deze niet goed of niet snel genoeg wordt behandeld.
Hoe lang duurt astma?
Astma aanvallen komen en gaan, met een grote variatie in de klachten op verschillende tijdstippen. Veel mensen met astma hebben slechts af en toe problemen maar anderen hebben er iedere dag last van. Moderne geneesmiddelen houden de klachten onder controle en verlichten deze, waardoor aanvallen slechts een paar minuten of uren kunnen duren, maar zonder behandeling kan dit meerdere dagen doorgaan. Sommige mensen hebben er alleen last van op verschillende tijden van het jaar. De periode waarin mensen astma aanvallen kunnen krijgen, kan echter vele jaren of het hele leven lang duren.
Hoe wordt astma behandeld?
Er bestaat geen genezing voor astma, maar er zijn verschillende soorten medicijnen die helpen om de astma onder controle te houden en de klachten te verlichten.
- Veel patiënten moeten ontstekingsremmers innemen, dit zijn ontstekingsremmende corticosteroïden, die de onderliggende oorzaken van de astma behandelen. Deze middelen worden gewoonlijk toegediend via een inhalator.
- Zelfs als de klachten niet aanwezig zijn, moeten patiënten de ontstekingsremmende medicijnen blijven nemen, omdat dit het risico op het krijgen van astma aanvallen sterk vermindert. Hierdoor kunnen veel patiënten met astma een normaal leven leiden.
- Een ander veelgebruikt medicijn is de luchtwegverwijder. Deze wordt gebruikt tijdens een astma aanval en zit meestal in een inhalator. Hier zit een luchtwegverwijdend medicijn in dat de luchtwegen open zet en binnen enkele minuten werkt.
Wat zijn de oorzaken van astma?
Een echte oorzaak is helaas nog niet aan te wijzen, maar er zijn wel factoren die de kans op astma vergroten zoals wanneer je familie bent van een astmapatiënt, kinderen die te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben en kinderen waarvan de moeder rookte tijdens de zwangerschap. Astma ontstaat vaak al op jonge leeftijd, voor het derde jaar. De afgelopen twintig jaar is het aantal kinderen met astmatische klachten gestegen. Een nieuwe theorie die meer aanhang begint te krijgen is dat bij veel kinderen het afweersysteem niet goed meer zou functioneren door teveel hygiëne en minder kinderziektes. Astma en allergische reacties zouden dan het gevolg kunnen zijn. Of dit werkelijk zo is wordt op dit moment onderzocht. Een astma-aanval kan worden veroorzaakt door bijvoorbeeld: huisstof, dierlijke huidschilfers, stuifmeel, tabaksrook, inspanning, koud weer, virus infecties (zoals een gewone verkoudheid) en bacteriële infecties. Iemand met astma heeft vaak ook last van huiduitslag (eczeem) of hooikoorts.
Wat is er aan te doen?
Astma verbetert meestal niet vanzelf. Wanneer er niets aan de astmatische klachten wordt gedaan, kunnen deze verergeren. Het is natuurlijk verstandig om als astmapatiënt zoveel mogelijk de factoren die een astma-aanval uitlokken te vermijden. Vermijd bijvoorbeeld rokerige ruimtes, maak uw huis zoveel mogelijk stofvrij en zorg dat de kamers voldoende worden geventileerd. Vaak zijn dit soort maatregelen echter niet voldoende om kortademigheid te voorkomen. Gelukkig bestaan er effectieve geneesmiddelen tegen astma, waarmee de kortademigheid kan worden opgeheven.
Inhalatietechnieken
Geneesmiddelen tegen astma worden geïnhaleerd, ingeademd. Daarvoor zijn speciale inhalatoren ontwikkeld, zodat het middel voldoende diep in de longen kan komen. Het is heel belangrijk om de inhalator goed te gebruiken en te zorgen dat het middel ook echt in de longen komt en niet in de mond, want dan werkt het geneesmiddel niet of niet voldoende. Er zijn vier soorten inhalatoren:
Poederinhalator
Het medicijn dat je met de poederinhalator kunt inademen is een poeder. Met een poederinhalator kun je vrijwel alle ontstekingsremmers en luchtwegverwijders inademen. Een voorbeeld hiervan is Turbuhaler® of Handihaler®. Hoe te gebruiken:
- Maak de inhalator gebruiksklaar volgens de beschrijving
- Adem uit
- Plaats het mondstuk tussen je tanden en omsluit het met je lippen
- Adem krachtig en diep in
- Neem de inhalator uit je mond en houd je adem 5 seconden in
- Herhaal dit indien nodig
- Spoel je mond na gebruik van corticosteroïden
Lees de gebruiksaanwijzing van uw medicijnen en de bijbehorende inhalator nauwkeurig en vraag uw arts of apotheker om een duidelijke instructie.
Verstuiver, meestal puffer genoemd
De verstuiver bestaat uit een spuitbusje en een houder. Met het spuitbusje kun je precies een 'pufje' medicijn innemen, bijvoorbeeld budesonide (Pulmicort®) of fluticason (Seretide®). Hoe te gebruiken:
- Schud de verstuiver goed en haal het beschermkapje eraf
- Houd de verstuiver met de opening naar beneden gericht voor je mond
- Adem uit
- Plaats het mondstuk tussen je tanden en omsluit het met je lippen
- Druk de verstuiver in en adem langzaam en diep in
- Haal de verstuiver uit je mond en houd je adem 5 tot 10 seconden in
- Spoel je mond na het innemen van ontstekingsremmers (bruine of oranje-rode kleur)
Lees de gebruiksaanwijzing van uw medicijnen en de bijbehorende inhalator nauwkeurig en vraag uw arts of apotheker om een duidelijke instructie.
Verstuivers met inhalatiekamer
Om het gebruik van een verstuiver gemakkelijker te maken, kun je ook een inhalatiekamer (ook wel voorzetkamer genoemd) gebruiken. Een voorbeeld hiervan is Nebuhaler® (van metaal). Hoe te gebruiken:
- Schud de verstuiver goed en haal het beschermkapje eraf
- Houd de inhalatiekamer horizontaal
- Plaats de verstuiver met de opening naar beneden op de inhalatiekamer
- Doe het kapje voor je neus en mond of zet het mondstuk tussen je tanden en omsluit het met je lippen
- Druk de verstuiver in; breng bij voorkeur niet meer dan 1 'pufje' medicijn te gelijk in de inhalatiekamer
- Adem 3 tot 5 keer rustig in en uit (indien nodig langer)
- Spoel je mond na het inhaleren van ontstekingsremmers (bruine of oranje-rode kleur)
Lees de gebruiksaanwijzing van uw medicijnen en de bijbehorende inhalator nauwkeurig en vraag uw arts of apotheker om een duidelijke instructie.
Vernevelaar
Een medicijnoplossing wordt door een elektrisch apparaat omgezet in een nevel, waardoor deze makkelijk en goed te inhaleren is. Hoe te gebruiken:
- Doe de medicijnoplossing in de medicijnkamer
- Zet de compressor aan en houd de vernevelaar rechtop
- Doe het kapje voor neus en mond of plaats het mondstuk tussen je tanden en omsluit het met je lippen
- Adem gedurende 10 tot 15 minuten rustig in en uit
- Spoel je mond na het gebruik van een ontstekingsremmer met veel water
Lees de gebruiksaanwijzing van uw medicijnen en de bijbehorende inhalator nauwkeurig en vraag uw arts of apotheker om een duidelijke instructie.
De informatie over inhalatietechnieken kunt u vinden in het boek 'Alles over Astma' van Erik van Stokkom, een uitgave van het Nederlands Astma Fonds (zie ook www.astmafonds.nl )
Geneesmiddelen
Astma kan in verschillende vormen voorkomen. Er zijn patiënten die iedere dag last hebben en patiënten die af en toe eens last hebben. Het is dus logisch dat een arts per patiënt bepaalt welke medicijnen nodig zijn. Er zijn 2 soorten astma-medicijnen: ontstekingsremmers en luchtwegverwijders. Tegenwoordig worden deze twee geneesmiddelen vaak gecombineerd in één inhalator, voorbeelden Symbicort® Turbuhaler® en Seretide®.
De luchtwegverwijders
Als je alleen af en toe eens last hebt van kortademigheid, één of twee keer per week, hoef je alleen een luchtwegverwijder te gebruiken op het moment dat je klachten hebt. De luchtwegverwijders die hiervoor gebruikt worden werken snel; binnen een paar minuten voel je al dat je weer gemakkelijker kunt ademen. De meest gebruikte luchtwegverwijders zijn salbutamol en terbutaline. De inhalatie-apparaatjes of een deel daarvan hebben een blauwe kleur waardoor ze makkelijk te onderscheiden zijn van andere inhalatie-medicijnen.
Last bij het sporten
Sommige mensen hebben alleen last wanneer ze sporten. Dat noemt men ook wel inspannings-astma. Ook deze mensen gebruiken meestal alleen een luchtwegverwijder. Ze nemen die uit voorzorg voordat ze gaan sporten.
Ontstekingsremmers
Astma is een ontsteking in je longen. Als je vaak klachten hebt is er meer ontsteking en moet je dagelijks ontstekingsremmers gebruiken. Bekende ontstekingsremmers zijn budesonide, beclometason en fluticason. Ontstekingsremmers zijn sinds 25 jaar beschikbaar en hebben het leven van vele astma-patiënten enorm verbeterd. Ze remmen de ontsteking in de longen waardoor symptomen zoals hoesten, piepen en benauwdheid sterk afnemen en vaak bijna helemaal verdwijnen. De inhalatie-apparaatjes of onderdelen daarvan hebben een bruine of rood-oranje kleur. Het is heel belangrijk dat je deze medicijnen elke dag inhaleert. Een lage onderhoudsdosering is daarbij voor veel patiënten voldoende. In periodes dat patiënten meer klachten hebben, kan in overleg met de arts de onderhoudsdosering tijdelijk worden verhoogd.
Luchtwegverwijders met een lange werkingsduur
Sinds een aantal jaren zijn er ook luchtwegverwijders met een lange werkingsduur. Deze werken wel 12 uur lang. Naast terbutaline en salbutamol is formoterol (Oxis®) één van de meest gebruikte langwerkende luchtwegverwijders. Een belangrijke eigenschap van formoterol is dat het een snelle werking heeft. Binnen enkele minuten merkt de patiënt verbetering. Langwerkende luchtwegverwijders worden bij astma-patiënten meestal in combinatie met inhalatie corticosteroïden voorgeschreven. Tegenwoordig worden deze beide middelen vaak gecombineerd in één inhalator, zoals bijvoorbeeld Symbicort® Turbuhaler® en Seretide®.
Bijwerkingen
Gelukkig zijn de bijwerkingen van de moderne astma-medicijnen meestal licht en tijdelijk. Veel astma-patiënten hebben nauwelijks of geen last van bijwerkingen. Van luchtwegverwijders kun je, zeker in het begin, wel eens een beetje trillende handen krijgen. Ook geven ze soms een licht nerveus gevoel met soms wat hartkloppingen. Deze bijwerkingen zijn in de regel tijdelijk en gaan voorbij als je het middel vaker hebt gebruikt. De onstekingsremmers hebben maar weinig bijwerkingen. Sommige mensen worden wat hees. Soms kan het daarom nodig zijn in overleg met je huisarts de dosering te verlagen. Om een schimmelinfectie in je keel te voorkomen, kun je na het inhaleren je mond spoelen. Raadpleeg altijd de bijsluiter of je arts als je denkt dat je last hebt van bijwerkingen.
Kijk voor meer informatie op de website van het Astmafonds
Kijk hier voor meer informatie over astma & COPD.
Kijk hier voor meer informatie over de astma patiëntenvereniging.
