Wat is astma?
Astma is een chronische ziekte van de luchtwegen waar ongeveer 3 op de 100 mensen last van hebben. Astma komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen, behalve op jonge leeftijd, daar komt het vaker voor bij jongens dan bij meisjes. Het aantal jongeren met astma is de laatste jaren licht gedaald.
Astma wordt gekenmerkt door aanvallen van buiten adem zijn, een beklemmend gevoel op de borst, piepende ademhaling en hoesten. Deze klachten komen doordat de luchtwegen vernauwd en ontstoken zijn. De luchtwegen van mensen met astma zijn gevoeliger, raken snel geprikkeld. Veel astmapatiënten hebben last van allergieën. Sommige mensen hebben voortdurend klachten en anderen hebben tussen de aanvallen in geen luchtwegklachten.
Hoe krijg je astma?
Astma kan op elke leeftijd ontstaan. Waarom sommige mensen deze ziekte wel en andere deze niet hebben is niet bekend.
Acute astmaklachten kunnen veroorzaakt worden door veel verschillende prikkels. Voorbeelden hiervan zijn koude lucht, zware inspanning en stress.
Deze prikkels kunnen ook "allergenen" zijn. Allergenen zijn stoffen die aanwezig zijn in de omgeving en die allergische reacties kunnen opwekken. Voorbeelden van allergenen zijn pollen, huidschilfers van dieren, huisstof, milieuvervuiling, bepaalde voedingsstoffen, parfum en sigarettenrook. Allergenen zorgen ervoor dat de slijmvliezen van de luchtwegen opzwellen en ontstoken raken. Er wordt extra slijm geproduceerd en de spieren van de luchtwegen trekken zich samen. Er is dan minder ruimte waardoor de lucht in en uit kan stromen. Aanvallen kunnen vaker voorkomen of ernstiger zijn bij mensen die een luchtweginfectie hebben.
Hoe ernstig is astma?
Astma is over het algemeen goed te behandelen. Medicijnen kunnen de klachten onder controle houden en voorkomen dat de astma erger wordt. Astma heeft echter gevolgen voor de kwaliteit van leven omdat aanvallen onprettig en beangstigend kunnen zijn en de dagelijkse activiteiten kunnen beperken. Terwijl de meeste patiënten ermee leren leven en hun aandoening goed kunnen behandelen, kan het voor sommigen ook invaliderend zijn. In uitzonderlijke gevallen kan astma levensbedreigend worden, vooral als deze niet goed of niet snel genoeg wordt behandeld.
Hoe lang duurt een astma-aanval?
Astma aanvallen komen en gaan, met een grote variatie in de klachten op verschillende tijdstippen. Veel mensen met astma hebben slechts af en toe problemen maar anderen hebben er iedere dag last van. Moderne geneesmiddelen houden de klachten onder controle en verlichten deze, waardoor aanvallen steeds minder voorkomen. Sommige mensen hebben er alleen last van op verschillende tijden van het jaar. De periode waarin mensen astma-aanvallen kunnen krijgen, kan echter vele jaren of het hele leven lang duren.
Hoe wordt astma behandeld?
Er bestaat geen genezing voor astma, maar er zijn verschillende soorten medicijnen die helpen om de astma onder controle te houden en de klachten te verlichten.
Bij aanhoudende astmaklachten vormen ontstekingsremmers de hoeksteen van de behandeling van astma. Deze ontstekingsremmende medicijnen (corticosteroïden), behandelen de onderliggende oorzaak van de astmaklachten. Deze middelen worden gewoonlijk toegediend via een inhalator.
Zelfs als de klachten niet aanwezig zijn, moeten patiënten de ontstekingsremmende medicijnen blijven nemen, omdat dit het risico op het krijgen van astma-aanvallen sterk vermindert. Hierdoor kunnen veel patiënten met astma een normaal leven leiden.
Een ander veelgebruikt medicijn is de luchtwegverwijder. Deze wordt gebruikt tijdens een astma-aanval en zit meestal in een inhalator. Een luchtwegverwijdend medicijn zet luchtwegen open en binnen enkele minuten nemen de benauwdheidklachten af.
Wat zijn de oorzaken van astma?
Een echte oorzaak is helaas nog niet aan te wijzen, maar er zijn wel factoren die de kans op astma vergroten zoals wanneer je familie bent van een astmapatiënt, kinderen die te vroeg zijn geboren of een laag geboortegewicht hebben en kinderen waarvan de moeder rookte tijdens de zwangerschap. Astma ontstaat vaak al op jonge leeftijd, voor het derde jaar. De afgelopen twintig jaar is het aantal kinderen met astmatische klachten gestegen. Een astma-aanval kan worden veroorzaakt door bijvoorbeeld: huisstof, dierlijke huidschilfers, stuifmeel, tabaksrook, inspanning, koud weer, virusinfecties (zoals een gewone verkoudheid) en bacteriële infecties. Iemand met astma kan ook last van huiduitslag (eczeem) of hooikoorts hebben.
Wat is er aan te doen?
Astma verbetert meestal niet vanzelf. Wanneer er niets aan de astmatische klachten wordt gedaan, kunnen deze verergeren. Het is natuurlijk verstandig om als astmapatiënt zoveel mogelijk de factoren die een astma-aanval uitlokken te vermijden. Vermijd bijvoorbeeld rokerige ruimtes, maak uw huis zoveel mogelijk stofvrij en zorg dat de kamers voldoende worden geventileerd. Vaak zijn dit soort maatregelen echter niet voldoende om kortademigheid te voorkomen. Gelukkig bestaan er effectieve geneesmiddelen tegen astma, waarmee de kortademigheid kan worden opgeheven.
Inhalatietechnieken
Geneesmiddelen tegen astma worden geïnhaleerd, ingeademd. Daarvoor zijn speciale inhalatoren ontwikkeld zodat het middel voldoende diep in de longen kan komen. Het is heel belangrijk om de inhalator goed te gebruiken en te zorgen dat het middel ook echt in de longen komt en niet in de mond, want dan werkt het geneesmiddel niet of niet voldoende. Er zijn vier soorten inhalatoren:
Poederinhalator
Het medicijn dat je met de poederinhalator kunt inademen is een poeder. Met een poederinhalator kun je vrijwel alle ontstekingsremmers en luchtwegverwijders inademen. Een voorbeeld hiervan is Turbuhaler®, Diskus® of Handihaler®.
Verstuiver, meestal puffer genoemd
De verstuiver bestaat uit een spuitbusje en een houder. Met het spuitbusje kun je precies een 'pufje' medicijn innemen, bijvoorbeeld budesonide (Pulmicort®) of fluticason (Flixotide®).
Verstuivers met inhalatiekamer
Om het gebruik van een verstuiver gemakkelijker te maken, kun je ook een inhalatiekamer (ook wel voorzetkamer genoemd) gebruiken. Een voorbeeld hiervan is Nebuhaler® (van metaal) of de AeroChamber®.
Vernevelaar
Een medicijnoplossing wordt door een elektrisch apparaat omgezet in een nevel, waardoor deze makkelijk en goed te inhaleren is. Hoe te gebruiken:
Lees de gebruiksaanwijzing van uw medicijnen en de bijbehorende inhalator nauwkeurig en vraag uw arts of apotheker om een duidelijke instructie.
Meer informatie over inhalatietechnieken kunt u aanvragen bij het AstmaFonds (zie ook www.astmafonds.nl )
Geneesmiddelen
Astma kan in verschillende vormen voorkomen. Er zijn patiënten die iedere dag last hebben en patiënten die af en toe eens last hebben. Het is dus logisch dat een arts per patiënt bepaalt welke medicijnen nodig zijn. Er zijn verschillende soorten astmamedicijnen. De meest gebruikte zijn: ontstekingsremmers en luchtwegverwijders.
De luchtwegverwijders
Als je alleen af en toe eens last hebt van kortademigheid, één of twee keer per week, hoef je alleen een luchtwegverwijder te gebruiken op het moment dat je klachten hebt. De luchtwegverwijders die hiervoor gebruikt worden werken snel; binnen een paar minuten voel je al dat je weer gemakkelijker kunt ademen. De meest gebruikte luchtwegverwijders zijn salbutamol en terbutaline. De inhalatieapparaatjes of een deel daarvan hebben een blauwe kleur waardoor ze makkelijk te onderscheiden zijn van andere inhalatiemedicijnen.
Last bij het sporten
Sommige mensen hebben alleen last wanneer ze sporten. Dat noemt men ook wel inspanningsastma. Ook deze mensen gebruiken meestal alleen een luchtwegverwijder. Ze nemen die uit voorzorg voordat ze gaan sporten.
Ontstekingsremmers
Astma is een ontsteking in je longen. Als je vaak klachten hebt is er meer ontsteking en moet je dagelijks ontstekingsremmers gebruiken. Bekende ontstekingsremmers zijn budesonide, beclometason en fluticason. Ontstekingsremmers zijn sinds 25 jaar beschikbaar en hebben het leven van vele astmapatiënten enorm verbeterd. Ze remmen de ontsteking in de longen waardoor symptomen zoals hoesten, piepen en benauwdheid sterk afnemen en vaak bijna helemaal verdwijnen. De inhalatieapparaatjes of onderdelen daarvan hebben een bruine of rood-oranje kleur. Het is heel belangrijk dat je deze medicijnen elke dag inhaleert. Een lage onderhoudsdosering is daarbij voor veel patiënten voldoende.
Luchtwegverwijders met een lange werkingsduur
Sinds een aantal jaren zijn er ook luchtwegverwijders met een lange werkingsduur. Deze werken wel 12 uur lang, bijvoorbeeld formoterol of salmeterol. Naast de lange werkingsduur werkt formoterol ook snel. Binnen enkele minuten merkt de patiënt verbetering. Bij astmapatiënten worden langwerkende luchtwegverwijders bij voorkeur in combinatie met inhalatie corticosteroïden voorgeschreven. Tegenwoordig worden deze beide middelen vaak gecombineerd in één inhalator, zoals bijvoorbeeld Symbicort Turbuhaler® (budesonide/formoterol) en Seretide® (salmeterol/fluticason).
Bijwerkingen
Gelukkig zijn de bijwerkingen van de moderne astmamedicijnen meestal licht en tijdelijk. Van luchtwegverwijders kun je, zeker in het begin, wel eens een beetje trillende handen krijgen. Ook geven ze soms een licht nerveus gevoel met soms wat hartkloppingen. Deze bijwerkingen zijn in de regel tijdelijk en gaan voorbij als je het middel vaker hebt gebruikt. De ontstekingsremmers hebben weinig bijwerkingen. Sommige mensen worden wat hees of hebben last van een schimmelinfectie in de mond of keel. Om dit risico te verminderen wordt altijd geadviseerd om na gebruik van inhalatiecorticosteroïden de mond te spoelen. Raadpleeg altijd de bijsluiter of je arts als je denkt dat je last hebt van bijwerkingen.
Kijk voor meer informatie op de website van het Astmafonds
Kijk hier voor meer informatie over astma & COPD.
Kijk hier voor meer informatie over de astma patiëntenvereniging.
